Onderzoek NHTV: Hoe maak je het verleden tastbaarder bij voormalige concentratiekampen WOII

NHTV Breda heeft (ondersteund door het Vfonds) onderzoek gedaan naar hoe de drie voormalige concentratiekampen en huidige herinneringscentra in Nederland het verleden tastbaarder kunnen maken voor (met name jongere) bezoekers.

Aanleiding voor dit onderzoek is dat de historische afstand tot de Tweede Wereldoorlog (WOII) steeds groter wordt en de generatie die WOII bewust heeft meegemaakt ieder jaar juist kleiner wordt.

Met name de jonge generaties hebben geen directe band meer met WOII. Nationaal Monument Kamp Vught, Nationaal Monument Kamp Amersfoort en het Herinneringscentrum Kamp Westerbork willen het verleden daarom meer tastbaar maken voor deze bezoekers.

De onderzoeksvraag vanuit NHTV hierbij was hoe nieuwere generaties bezoekers de hernieuwde authenticiteit verwachten te ervaren/beleven. Als hbo-instelling met een sterke onderzoeksgroep op het gebied van toerisme en vrije tijd was NHTV de aangesproken partij om dit onderzoek uit te voeren.

De leeftijd van de 500 respondenten varieerde tussen de 18 en 46 jaar en zij hadden nog nooit eerder een voormalig concentratiekamp bezocht. Aan hen werd gevraagd wat ze voorafgaand aan het bezoek verwachten, waarom ze een bezoek aan het centrum brachten en wat ze willen leren van het bezoek.

Uitkomsten en aanbevelingen
Uit het onderzoek bleek dat verhalen een belangrijke rol spelen in de mate waarin bezoekers verwachten te leren van een bezoek. De symboliek is belangrijk. Het advies is dan ook om vooral te investeren in de kwaliteit van de verhalen en deze te ondersteunen met voorwerpen, objecten, beelden en audio.

Uit het onderzoek kwam verder naar voren dat de potentiële bezoeker voorafgaand aan het bezoek vooral afschuw, medeleven, bedroefdheid, fascinatie en ontzag verwacht te voelen. Bij de centra komt nu ook vooral het verhaal van de slachtoffers van de oorlog aan bod, hetgeen aansluit bij de verwachtingen van de bezoekers.

Een aanbeveling hierbij is om naast het belangrijke verhaal van de slachtoffers ook het verhaal van helden aan bod te laten komen, zodat ook andere bezoekers aangetrokken worden. Oorlog haalt het beste en het slechtste in de mens naar boven en beide verhalen kunnen een plek krijgen en elkaar zelfs versterken.

Verhalen zijn uitstekende middelen om te communiceren met mensen omdat verhalen vol symboliek zitten. Het investeren in die verhalen stelt herinneringscentra in staat de boodschap over te brengen die schrikbarend relevant is zo lang na de oorspronkelijke gebeurtenissen.